Inleidend
De landelijke aandacht voor regionale verschillen en opgaven is belangrijk geweest voor onze gemeente. We werken aan die regionale opgaven door de doelen uit de Regiodeal Noardwest-Fryslân te realiseren. De Regiodeal fungeert daarmee als cofinancieringsbron voor diverse opgaven uit de programmabegroting, zoals het sociaaleconomisch actieprogramma, het klimaatlandschap, de plannen voor nieuwe scholen en opgaven voor een natuurinclusief platteland.
Het (demissionair) kabinet is daarnaast in 11 regio’s in Nederland aan de slag gegaan met het Nationaal Programma Vitale Regio’s (NPVR) om de kwaliteit van leven, wonen en werken te verbeteren. Noard-Fryslân is een van deze regio’s en Waadhoeke maakt daar deel van uit. Dit programma zal leiden tot een regioplan met uitvoeringsagenda voor een meer langjarige samenwerking tussen regio en rijk en is daarmee belangrijk voor het realiseren van toekomstige doelen van Waadhoeke.
Ambities en kansen voor Europese samenwerking zijn in kaart gebracht. Deze concentreren zich op het klimaatlandschap, landbouw, landschap en verduurzaming, leefbaarheid en sociaal-culturele thema’s, evenals plattelandstoerisme en erfgoed. Een Europa-adviseur is actief om de komende jaren deze kansen te benutten.
Met lijn A 'Waadhoeke - In positie en krachtig in de regio' werken we aan een goede sociaaleconomische structuur via 12 businesscases uit het sociaaleconomisch actieplan (SEAP II) door:
- Kennismakelaars aanstellen voor ondernemers en onderwijs om projectpartners te vinden.
- Innovatietafels starten voor ondernemers met creatieve ideeën.
- Een ondernemers- en mentorprogramma voor het faciliteren van ondernemers met kennis.
- Een platform agrifoodhub voor samenwerking en innovatie.
- Een platform maritieme hub voor samenwerking en innovatie.
- Bedrijventerreinen aantrekkelijker en toekomstbestendig te maken.
- Regiomarketing en behoefteonderzoek.
- Het project leren en werken in eigen regio.
- Project afbouw arbeidsmarkt om kennis van oudere werknemers te benutten voor jongeren.
- Werkcarrousel per sector waarbij we potentiële werknemers koppelen aan bedrijven.
- Een verbeterplan arbeidsmigranten als intermediair voor shortstay huisvesting.
- Inzetten op behoud talenten door instroom in hoger onderwijs te vergroten.
Deze doelen hebben we bereikt via het meerjarige Sociaaleconomisch actieprogramma
Harlingen/Waadhoeke (SEAP). Waadhoeke werkt daarin samen met een Bestuurstafel en een
Programmateam met vertegenwoordigers vanuit de overheden, onderwijs en ondernemers. De
resultaten zijn gehaald en gedeeld via de voortgangsrapportage SEAP II op 13-02-2025 en de publiekssessie SEAP op 14-10-2025.
Met lijn B 'Beleven - Genieten tussen wad en stad' werken we aan een hoogwaardig aanbod door:
- Het promoten van de Wereld Erfgoederen Planetarium en Waddenzee en daarbij de verbinding met andere culturele hotspots op te zoeken.
Waadhoeke heeft de onderlinge samenwerking tussen cultuuraanbieders gestimuleerd, onder meer door de vertoning van de documentaire van André Kuipers in Theater De Koornbeurs. Daarnaast werd ingezet op arrangementen en koppelkansen met horeca en middenstand, ondersteund door een citymarketeer. Projecten als Dijk van een Wijf versterkten de beleving van het (Wadden)landschap, terwijl marketing via Visit Wadden (MerkFryslân) zorgde voor regionale en (inter)nationale zichtbaarheid.
- Het realiseren van het project Op paad Lâns it Waad met voorzieningen die de beleefbaarheid van de Waddenzee vergroten.
Er zijn twee natuurbeleefplekken, oftewel ‘sitpleatsen’, gerealiseerd op de dijk bij Frousleane (Sexbierum) en de Slachte (Oosterbierum) en een nieuwe dijktrap bij Frousleane. Daarnaast zijn voorbereidingen getroffen om twee binnendijkse veeroosters bij de Slachte (locatie Dijk van een Wijf) toegankelijk te maken voor alle doelgroepen.
- Samenwerken in de verdere professionalisering van de Academie van Franeker.
De Academie van Franeker heeft op een aantal kerntaken beroepsmatige ondersteuning gekregen middels het aanstellen van een directeur ad interim. Hiervoor heeft Waadhoeke een bijdrage beschikbaar gesteld.
- Onderzoeken hoe het oude stadhuis van Franeker een bredere functie kan krijgen.
Het onderzoek is afgerond met als ontwikkelrichting waarbij het Stadhuis het 'huis van de stad' blijft met trouwlocatie en met opwaardering als historische bezoeklocatie met een ‘Toeristisch Informatiepunt’.
- Onderzoeken of Franeker een ‘tuinenstad’ als cultureel en toeristische trekpleister kan worden.
Het onderzoek is gestart, het advies wordt in 2026 afgerond.
- Deelnemen aan Sense of Place (o.a. Dijk van een Wijf).
De uitvoering van het project Dijk van een Wijf is gestart.
Met lijn C 'Fijn leven - vitale en veerkrachtige dorpen en wijken' werken we aan de kwaliteit van leven door:
- Uitvoering geven aan Dorpsontwikkelingsmaatschappijen (DOM’s) in vijf dorpen.
Vijf DOM’s waren actief: Ried, Tzum, Wjelsryp, Barradeel dorpen, Bildtdijken. Inmiddels is de DOM in Wjelsryp succesvol afgerond. De uitkomst van deze DOM is dat er een plan ligt voor de verbouw van het dorpshuis en een woningbouwplan. De andere vier DOM’s lopen nog een jaar door. Wanneer ook deze DOM’s zijn afgerond zal een evaluatie plaatsvinden van het traject.
- In minimaal drie kernen of wijken waar de leefbaarheid onder druk staat of dreigt te komen een plan maken om de leefbaarheid te versterken (vanuit de Regio Deal).
Voor het ondersteunen van onze dorpen en wijken via de Regiodeal is het Vitaliseringsfonds opgezet. De eerste tender hiervan was eind 2025. Vanuit deze tender zijn projecten in Wjelsryp en Winsum ondersteund. Daarnaast heeft ook het woonloket Bildtdijken vanuit de Regiodeal een vervolg gekregen.
- Het maken van een regionaal overkoepelende mobiliteitsagenda met als doel het verbeteren van het mobiliteitsaanbod in Noardwest-Fryslân (vanuit de Regio Deal).
Samen met de provincie, gemeente Harlingen en gemeente Leeuwarden is gewerkt aan een regionale mobiliteitsvisie. Deze is in 2026 gereed.
- Het borgen van het belang van de buurt als gezonde en sociale leefomgeving (ontmoeten) en dit onderwerp op bovenregionale en strategische agenda’s krijgen.
Op meerdere manieren is aan dit punt gewerkt:
- We nemen deel aan de nieuwe ondersteuningsstructuur voor initiatieven uit dorpen en wijken in Fryslân: Stipe.
- In de Regio Deal is het Vitaliseringsfonds opgezet. Dit fonds is bedoeld voor projecten die de leefbaarheid in de regio verbeteren
- Twee dorpen/wijken vanuit Waadhoeke hebben meegedaan aan de Bloeiweek, een Fries initiatief om dorpen te verduurzamen rond klimaat, mienskip, gezondheid en natuur.
Met lijn D 'Ons landschap - Duurzame oogst voor de toekomst' werken we aan de versterking van het landschap door:
- Deelnemen aan Greidhoeke plus met focus op een natuurinclusief platteland.
Het samenwerkingsverband Greidhoeke plus verbindt landbouw, natuur en samenleving en stimuleert een duurzame beweging met en voor boeren en bewoners. Middels het Regiodealproject Bioregio is Greidhoeke plus gestart met een project op gezonde bodem, biodiversiteit en waterkwaliteit, gekoppeld aan lokaal en gezond voedsel.
- Deelnemen aan een initiatief waarbij gemeentelijke groene reststromen beschikbaar worden gesteld voor toepassing in de agrarische sector.
Door middel van Agricycling zijn groene reststromen omgezet tot compost en door boeren ingezet als bodemverbeteraar. Dit past bij de visie van gemeente Waadhoeke op het gebied van circulariteit en het bevorderen van het bodemleven.
- Deelname aan het Fries Programma Landelijk gebied of het vervolg daarop.
Het programma is door de provincie Fryslân stopgezet. De Friese gemeenten hechten echter blijvend waarde aan een integrale aanpak van de opgaven rond water, bodem en klimaat in het landelijk gebied. De bestaande structuur is daarom behouden en de gemeenten werken gezamenlijk verder aan de opgaven uit dit programma.
- Het ontwikkelen van een gezond water- en bodembeheer, versterken van relaties tussen samenleving en agrarische sector en het streven naar een natuurinclusief platteland (vanuit de Regio Deal).
Vanuit de Regio Deal zijn projecten gefinancierd die bijdragen aan bovenstaande doelen. Het betreft onder meer projecten van het kenniscluster verzilting SALTA, de Bioregio, de Agrarische Collectieven en het toepassen van havenslib op landbouwbodems.